Anayasa Mahkemesi (KPSS Vatandaşlık Kilit Konu)

Anayasa Mahkemesi, kanunların ve cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin Anayasa'ya uygunluğunu denetleyen, bireysel başvuruları inceleyen ve gerektiğinde Yüce Divan sıfatıyla yargılama yapan yüksek mahkemedir. KPSS Vatandaşlık'ta özellikle üye sayısı, üyeleri seçen makamlar, görev süresi ve yaş sınırları sorulur. Sayılar birbirine çok benzediği için bu konu en çok puan kaybedilen yerlerden biridir.

Mahkemenin yapısı (md. 146)

TBMM'nin seçtiği 3 üye

• 2 üye: Sayıştay Genel Kurulu'nun kendi başkan ve üyeleri arasından her boş yer için göstereceği üçer aday arasından.
• 1 üye: Baro başkanlarının serbest avukatlar arasından göstereceği üç aday arasından.

Cumhurbaşkanının seçtiği 12 üye

Toplam: 3 + 12 = 15 üye.

TBMM'deki seçimde her boş üyelik için ilk oylamada üye tamsayısının üçte ikisi, ikinci oylamada salt çoğunluğu aranır. İkinci oylamada da salt çoğunluk sağlanamazsa en çok oy alan iki aday arasında üçüncü oylama yapılır ve en çok oyu alan seçilir.

Üyelik şartları

Üye seçilebilmek için kırk beş yaşını doldurmuş olmak gerekir. Bunun yanında öğretim üyelerinin profesör veya doçent unvanı kazanmış olması; avukatların, üst kademe yöneticilerin ve birinci sınıf hâkim ve savcıların ise en az yirmi yıl fiilen çalışmış olması şarttır.

Başkan ve başkanvekilleri

Mahkeme, üyeleri arasından gizli oyla ve üye tamsayısının salt çoğunluğuyla dört yıl için bir başkan ve iki başkanvekili seçer. Süresi biten yeniden seçilebilir.

Görev süresi ve emeklilik (md. 147)

• Üyeler on iki yıl için seçilir.
• Bir kişi iki defa üye seçilemez.
• Üyeler altmış beş yaşını doldurunca emekliye ayrılır.
• Üyelikten başka resmî veya özel görev üstlenemezler.
• Hâkimlik mesleğinden çıkarılmayı gerektiren bir suçtan mahkûm olan üyenin üyeliği kendiliğinden sona erer; görevini yapamayacağı sağlık nedeniyle kesin olarak anlaşılan üyenin üyeliği ise üye tamsayısının salt çoğunluğunun kararıyla sona erer.

Görevleri (md. 148)

1. Norm denetimi: Kanunların, cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin ve TBMM İçtüzüğü'nün Anayasa'ya şekil ve esas bakımından uygunluğunu denetler. Anayasa değişikliklerini ise yalnızca şekil bakımından inceler.
2. Bireysel başvuru: Herkes, Anayasa'da güvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerinden Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamındakilerden birinin kamu gücü tarafından ihlal edildiği iddiasıyla başvurabilir. Başvurmak için olağan kanun yollarının tüketilmiş olması gerekir.
3. Yüce Divan: Cumhurbaşkanını, TBMM Başkanını, cumhurbaşkanı yardımcılarını, bakanları; Anayasa Mahkemesi, Yargıtay, Danıştay, Hâkimler ve Savcılar Kurulu ile Sayıştay başkan ve üyelerini, başsavcıları ve Cumhuriyet Başsavcıvekilini görevleriyle ilgili suçlardan dolayı Yüce Divan sıfatıyla yargılar. Genelkurmay Başkanı ile Kara, Deniz ve Hava Kuvvetleri komutanları da Yüce Divan'da yargılanır.
4. Siyasi partiler (md. 69): Siyasi partilerin kapatılmasına ilişkin davalar Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından Anayasa Mahkemesi'nde açılır. Partilerin mal edinimleri ile gelir ve giderlerinin kanuna uygunluğunu da Anayasa Mahkemesi denetler ve bu işte Sayıştay'dan yardım alır.

Olağanüstü hallerde ve savaş hallerinde çıkarılan cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin Anayasa'ya aykırılığı iddiasıyla dava açılamaz. Kanunlarda şekil denetimi cumhurbaşkanı veya TBMM üyelerinin beşte biri tarafından istenebilir ve kanunun yayımından itibaren on gün geçtikten sonra şekil bozukluğuna dayalı iptal davası açılamaz.

Şekil denetimi neyi kapsar?

Anayasa değişikliklerinde şekil denetimi; teklif ve oylama çoğunluklarına ve ivedilikle görüşülemeyeceği yasağına uyulup uyulmadığıyla sınırlıdır. Kanunlarda ise şekil denetimi, son oylamanın öngörülen çoğunlukla yapılıp yapılmadığını kapsar.

Sık yapılan hatalar ve karıştırılanlar

1. "Anayasa Mahkemesi 17 üyelidir." 17 üyelik yapı 2010-2017 arasındaydı. Bugünkü sayı 15'tir.
2. "Görev süresi 12 yıldır, tekrar seçilebilir." On iki yıl doğrudur ama bir kişi iki defa seçilemez.
3. Yaşları karıştırmak. Üye olmak için 45, emeklilik için 65 yaş. Cumhurbaşkanı adaylığı için ise 40 yaş aranır.
4. "Başkan 6 yıllığına seçilir." Başkan ve iki başkanvekili 4 yıl için seçilir.
5. "Anayasa değişikliklerini esastan da denetler." Anayasa değişikliklerinde yalnızca şekil denetimi yapılır.
6. "Bireysel başvuruyu dava sürerken yapabilirim." Önce olağan kanun yollarını tüketmen gerekir.

Örnek sorular

1. Anayasa Mahkemesi üyelerinden kaçını TBMM seçer? A) 2 B) 3 C) 4 D) 12 E) 15

Cevap: B. İkisi Sayıştay'ın, biri baro başkanlarının gösterdiği adaylar arasından seçilir.

2. Anayasa Mahkemesi, Anayasa değişikliklerini hangi yönden denetler?

Cevap: Yalnızca şekil bakımından.

3. Anayasa Mahkemesi üyesi olabilmek için gereken asgari yaş kaçtır?

Cevap: 45.

Bu konuyu nasıl çalışmalısın?

Yargı organlarını tek tek değil, karşılaştırmalı bir tabloyla çalış: her mahkeme için üye sayısı, üyeleri kim seçer, görev süresi ve yaş şartı. Anayasa Mahkemesi'ndeki sayıları (15 = 3 + 12, 45 yaş, 12 yıl, 65 yaş, 4 yıllık başkanlık) bu tabloda yan yana görmek karışıklığı ciddi biçimde azaltır. Cumhurbaşkanının yargıyla ilgili yetkileri için Cumhurbaşkanının Görev ve Yetkileri yazısına da bak.

Bu sayılarla ilgili hatalarını Zaten Akademi'deki hata defteri takip eder ve tekrar zamanı geldiğinde önüne getirir. Diğer konular için Kilit Konular, KPSS hazırlığı için KPSS sayfamız.