Cumhurbaşkanının Görev ve Yetkileri (KPSS Vatandaşlık)

Cumhurbaşkanının görev ve yetkileri, KPSS Vatandaşlık'ta neredeyse her yıl karşımıza çıkan bir konudur. 2017'deki anayasa değişikliğiyle (6771 sayılı Kanun) cumhurbaşkanı hem devletin başı hem yürütmenin tek sahibi oldu; bu nedenle eski bilgilerle çalışan adaylar en çok burada hata yapar. Bu yazıda Anayasa'nın 101. ve 104. maddelerini, sınavda sorulan şekliyle özetliyoruz.

Seçilme şartları (md. 101)

TBMM üyeleri arasından veya meclis dışından aday gösterilebilir. Milletvekili olan bir aday seçilirse milletvekilliği sona erer; seçilen cumhurbaşkanının partisiyle ilişiği kesilmez (bu, 2017 öncesinden farklıdır).

Kimler aday gösterebilir?

1. Siyasi parti grupları.
2. Son milletvekili genel seçimlerinde tek başına veya birlikte toplam geçerli oyların en az yüzde beşini almış siyasi partiler.
3. En az yüz bin seçmen.

Seçim nasıl sonuçlanır?

Genel oyla yapılan seçimde geçerli oyların salt çoğunluğunu alan aday seçilir. İlk oylamada bu çoğunluk sağlanamazsa, oylamayı izleyen ikinci pazar günü ikinci oylama yapılır; bu oylamaya ilk turda en çok oy alan iki aday katılır ve geçerli oyların çoğunluğunu alan seçilir.

Görev ve yetkiler (md. 104)

Cumhurbaşkanı devletin başıdır ve yürütme yetkisi ona aittir. Bu sıfatla Türkiye Cumhuriyeti'ni ve Türk milletinin birliğini temsil eder; Anayasa'nın uygulanmasını, devlet organlarının düzenli ve uyumlu çalışmasını temin eder. Yetkileri sınavda genellikle üç başlıkta sorulur:

Yasama ile ilgili

• Gerekli gördüğünde yasama yılının ilk günü TBMM'de açılış konuşması yapar.
• Ülkenin iç ve dış siyaseti hakkında Meclis'e mesaj verir.
• Kanunları yayımlar; kanunları tekrar görüşülmek üzere TBMM'ye geri gönderir.
• Anayasa değişikliklerine ilişkin kanunları gerekli gördüğünde halkoyuna sunar.
• Kanunların ve TBMM İçtüzüğü'nün tümünün veya belirli hükümlerinin Anayasa'ya şekil veya esas bakımından aykırı olduğu gerekçesiyle Anayasa Mahkemesi'nde iptal davası açar.

Seçimlerin yenilenmesi 104. maddede değil, 116. maddededir: Cumhurbaşkanı da TBMM de seçimlerin yenilenmesine karar verebilir ve her iki durumda da TBMM ve cumhurbaşkanlığı seçimleri birlikte yapılır. TBMM bu kararı üye tamsayısının beşte üç çoğunluğuyla alır.

Yürütme ile ilgili

• Cumhurbaşkanı yardımcılarını ve bakanları atar ve görevlerine son verir.
• Üst kademe kamu yöneticilerini atar, görevlerine son verir ve bunların atanmasına ilişkin usul ve esasları cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenler.
• Yabancı devletlere Türkiye'nin temsilcilerini gönderir, yabancı devlet temsilcilerini kabul eder.
• Milletlerarası antlaşmaları onaylar ve yayımlar.
• TBMM adına Türk Silahlı Kuvvetleri'nin başkomutanlığını temsil eder ve silahlı kuvvetlerin kullanılmasına karar verir.
• Millî güvenlik politikalarını belirler ve gerekli tedbirleri alır.
• Yürütme yetkisine ilişkin konularda cumhurbaşkanlığı kararnamesi, kanunların uygulanmasını sağlamak için yönetmelik çıkarabilir.
• Sürekli hastalık, sakatlık ve kocama sebebiyle kişilerin cezalarını hafifletir veya kaldırır.

Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin sınırları

Sınavda en çok tuzak kurulan yer burasıdır. Anayasa'ya göre temel haklar, kişi hakları ve ödevleri ile siyasi haklar ve ödevler cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenlenemez. Anayasa'da münhasıran kanunla düzenlenmesi öngörülen konularda ve kanunda açıkça düzenlenen konularda kararname çıkarılamaz. Kararname ile kanun çelişirse kanun uygulanır; TBMM aynı konuda kanun çıkarırsa kararname hükümsüz hale gelir.

Yargı ile ilgili

Yargıya ilişkin atama yetkileri ayrı maddelerde düzenlenir. Örneğin Anayasa Mahkemesi'nin on beş üyesinden on ikisini cumhurbaşkanı seçer (md. 146). Ayrıntı için Anayasa Mahkemesi yazısına bak.

Sık yapılan hatalar ve karıştırılanlar

1. "Cumhurbaşkanını TBMM seçer." 2007'den beri halk seçiyor. 2017 değişikliğinden sonra da seçim doğrudan halk tarafından yapılır.
2. "Görev süresi yedi yıldır." Yedi yıllık tek dönem eski düzenlemeydi. Bugün görev süresi beş yıl ve en fazla iki dönemdir.
3. "Aday göstermek için yüzde onluk oy gerekir." Yüzde beş yeterlidir. Ayrıca yüz bin seçmen de aday gösterebilir.
4. "İkinci tur bir hafta sonra yapılır." İkinci tur, ilk oylamayı izleyen ikinci pazar günüdür.
5. "Cumhurbaşkanı seçilince partisinden istifa eder." 2017 değişikliğiyle bu şart kaldırıldı.
6. Yaş şartını karıştırmak. Cumhurbaşkanı için 40, Anayasa Mahkemesi üyeleri için 45, milletvekili için 18 yaş aranır.

Örnek sorular

1. Aşağıdakilerden hangisi cumhurbaşkanı adayı gösterebilecekler arasında yer almaz? A) Siyasi parti grupları B) Son genel seçimde yüzde beş oy alan partiler C) Yüz bin seçmen D) Yirmi milletvekili E) Birlikte yüzde beş oy alan partiler

Cevap: D. Yirmi milletvekilinin yazılı teklifi 2017 öncesi düzenlemeydi; bugün aday gösterme yolları parti grupları, yüzde beş oy alan partiler ve yüz bin seçmendir.

2. Cumhurbaşkanı seçiminde ilk turda salt çoğunluk sağlanamazsa ikinci tur ne zaman yapılır?

Cevap: İlk oylamayı izleyen ikinci pazar günü.

Bu konuyu nasıl çalışmalısın?

Vatandaşlık'ta madde metinlerini kelimesi kelimesine ezberlemek yerine sayıları ve kimin neyi yaptığını bir tabloda topla: 40 yaş, 5 yıl, 2 dönem, yüzde 5, 100 bin seçmen, ikinci pazar. Sonra yetkileri yasama, yürütme ve yargı diye üç sütuna ayırarak tekrar et. Zaten Akademi'deki konu testlerinde yanlış yaptığın her yetki maddesi otomatik olarak tekrar listene eklenir.

Diğer kilit konular için Kilit Konular sayfasına, KPSS hazırlık planın için KPSS sayfamıza göz atabilirsin.