TBMM'nin Görev ve Yetkileri (KPSS Vatandaşlık Kilit Konu)

Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM), yasama yetkisini Türk Milleti adına kullanan organ. Anayasa'nın 87. maddesi, Meclis'in görev ve yetkilerini tek bir cümlede sayıyor: kanun koymak, bütçeyi kabul etmek, savaş ilanına ve para basılmasına karar vermek, uluslararası antlaşmaların onaylanmasını uygun bulmak ve af ilan etmek. 2017 değişikliğinden sonra bu listeden bazı yetkiler çıkarıldı; KPSS'deki tuzakların çoğu da bu değişiklikten doğuyor.

KPSS'de nasıl soruluyor?

Bu konuda sorular genellikle "aşağıdakilerden hangisi TBMM'nin görev ve yetkilerinden biri değildir?" kalıbında geliyor. Yanlış seçenek çoğu zaman cumhurbaşkanına ait bir yetki (kanunları yayımlamak, bakanları atamak) ya da 2017 öncesinden kalma bir yetki oluyor. Ayrıca sayılar (600, beş yıl, beşte üç, otuz ay, yüzde beş) sık soruluyor.

Meclisin yapısı ve seçimler

Milletvekili seçilme yeterliliğinde bazı engeller de sayılıyor (md. 76): en az ilkokul mezunu olmamak, kısıtlılık, askerlikle ilişiği olmak, kamu hizmetinden yasaklılık ve belirli suçlardan hüküm giymiş olmak. Yüz kızartıcı suçlarla hüküm giymiş olanlar affa uğramış olsalar bile milletvekili seçilemiyor.

Görev ve yetkiler (md. 87)

Kanunların yayımlanması (md. 89)

Cumhurbaşkanı, TBMM'nin kabul ettiği kanunları on beş gün içinde yayımlar. Uygun bulmadığı kanunu aynı süre içinde gerekçesiyle birlikte Meclis'e geri gönderebilir; kısmen uygun bulmadıysa Meclis yalnızca uygun bulunmayan maddeleri görüşebilir. Bütçe kanunları bu geri gönderme hükmüne tabi değil.

Meclis, geri gönderilen kanunu üye tamsayısının salt çoğunluğuyla aynen kabul ederse cumhurbaşkanı kanunu yayımlamak zorunda. Meclis kanunda yeni bir değişiklik yaparsa cumhurbaşkanı değiştirilen kanunu tekrar geri gönderebilir.

Kanun teklifi (md. 88)

2017 değişikliğinden sonra kanun teklif etme yetkisi yalnızca milletvekillerine ait. Daha önce Bakanlar Kurulu "kanun tasarısı" sunabiliyordu; bu yol kaldırıldı. Tekliflerin Meclis'te görüşülme usulü İçtüzük ile düzenleniyor.

Sık yapılan hatalar ve karıştırılanlar

1. "TBMM 550 milletvekilinden oluşur." 1995'te 550 yapılan sayı, 2017 değişikliğiyle 600'e çıkarıldı.
2. "Seçimler dört yılda bir yapılır." 2017'den sonra TBMM ve cumhurbaşkanlığı seçimleri beş yılda bir aynı gün yapılıyor.
3. "Bakanlar Kurulu kanun tasarısı sunar." Bakanlar Kurulu 2017'de kaldırıldı; kanun teklif etme yetkisi yalnızca milletvekillerinde.
4. "Af ilanı salt çoğunlukla yapılır." Genel ve özel af için üye tamsayısının beşte üç çoğunluğu gerekiyor.
5. "Kanunları TBMM Başkanı yayımlar." Kanunları cumhurbaşkanı on beş gün içinde yayımlar.
6. "Milletlerarası andlaşmaları TBMM onaylar." TBMM onaylamayı uygun bulur; onaylama ve yayımlama cumhurbaşkanına aittir.

Örnek sorular

1. Aşağıdakilerden hangisi Anayasa'ya göre TBMM'nin görev ve yetkilerinden biri değildir? A) Bütçe kanun teklifini kabul etmek B) Savaş ilanına karar vermek C) Para basılmasına karar vermek D) Kanunları yayımlamak E) Genel ve özel af ilan etmek

Cevap: D. Kanunları cumhurbaşkanı yayımlar.

2. Genel ve özel af ilanı için TBMM'de hangi çoğunluk aranır?

Cevap: Üye tamsayısının beşte üçü.

3. Boşalan milletvekilliği sayısı üye tamsayısının yüzde kaçına ulaşırsa ara seçimin üç ay içinde yapılmasına karar verilir?

Cevap: Yüzde beş.

4. Cumhurbaşkanının geri gönderdiği bir kanunu TBMM aynen kabul ederse hangi çoğunluk gerekir?

Cevap: Üye tamsayısının salt çoğunluğu.

Bu konuyu nasıl çalışmalısınız?

Yasama ve yürütme yetkilerini iki sütunlu bir tabloda karşılaştırın: TBMM ne yapar, cumhurbaşkanı ne yapar. Özellikle aynı konunun iki aşaması olan yetkiler (andlaşmaların onaylanmasını uygun bulmak ve onaylamak, kanunu kabul etmek ve yayımlamak) sınavda en çok tuzak kurulan yerler. Cumhurbaşkanının yetkileri için Cumhurbaşkanının Görev ve Yetkileri yazımıza bakabilirsiniz.

Zaten Akademi'de Vatandaşlık sorularında yaptığınız yanlışlar hata defterine düşer; sayıları karıştırdığınız sorulara tekrar zamanı geldiğinde dönersiniz. Milletvekillerinin hukuki statüsü için yasama dokunulmazlığı, diğer konular için Kilit Konular.