Cumhuriyetin Nitelikleri ve Temel İlkeler (KPSS, Anayasa md. 1-9)

Anayasa'nın "Genel Esaslar" başlığı altındaki ilk dokuz maddesi, Türkiye Cumhuriyeti'nin kimliğini tanımlayan maddeler: devletin şekli, Cumhuriyetin nitelikleri, devletin bütünlüğü, dili, bayrağı, marşı, başkenti, değiştirilemez hükümler, devletin amaçları, egemenlik ve üç temel yetki. KPSS Vatandaşlık'ta neredeyse her yıl bu maddelerden en az bir soru geliyor.

KPSS'de nasıl soruluyor?

En sık soru kalıbı, Cumhuriyetin niteliklerinden birinin seçeneklerde bulunmaması: "Aşağıdakilerden hangisi Anayasa'nın 2. maddesinde sayılan Cumhuriyetin niteliklerinden biri değildir?" Çeldiriciler genellikle "üniter", "milliyetçi" (tek başına) ya da "devletçi" gibi ifadeler. Değiştirilemez maddeler ve egemenliğin kullanımı da sık soruluyor.

İlk dokuz madde

Cumhuriyetin nitelikleri (md. 2)

Madde metnini parçalara ayırınca şu nitelikler çıkıyor:

• Toplumun huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde
• İnsan haklarına saygılı
• Atatürk milliyetçiliğine bağlı
• Başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan
• Demokratik
• Laik
• Sosyal
• Hukuk devleti

Sınavda "temel nitelikler" diye sorulduğunda genellikle son dört kelime (demokratik, laik, sosyal, hukuk devleti) esas alınıyor; ama maddenin tamamındaki diğer ifadeler de niteliklerin parçası.

Egemenlik (md. 6)

• Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir.
• Türk Milleti egemenliğini Anayasa'nın koyduğu esaslara göre yetkili organları eliyle kullanır.
• Egemenliğin kullanılması hiçbir surette hiçbir kişiye, zümreye veya sınıfa bırakılamaz.
• Hiçbir kimse veya organ, kaynağını Anayasa'dan almayan bir devlet yetkisi kullanamaz.

Üç yetki (md. 7-9)

Anayasa üç yetkiyi ayrı ayrı tanımlıyor ve her birinde kelime seçimi farklı:

• Yasama yetkisi Türk Milleti adına TBMM'nindir ve devredilemez (md. 7). Bu "devredilemez" ifadesi sık soruluyor.
• Yürütme yetkisi ve görevi Cumhurbaşkanı tarafından Anayasa'ya ve kanunlara uygun olarak kullanılır ve yerine getirilir (md. 8). Yürütmenin hem "yetki" hem "görev" olarak tanımlandığına dikkat edin.
• Yargı yetkisi Türk Milleti adına bağımsız ve tarafsız mahkemelerce kullanılır (md. 9).

Devletin temel amaç ve görevleri (md. 5)

Beşinci madde, devletin neyi korumak ve neyi sağlamakla yükümlü olduğunu sayıyor: Türk milletinin bağımsızlığını ve bütünlüğünü, ülkenin bölünmezliğini, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak; kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak şekilde sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya ve insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmak. Bu maddenin "sosyal devlet" anlayışını yansıttığı sık sorulan bir yorum.

Sık yapılan hatalar ve karıştırılanlar

1. "Üniterlik 2. maddede sayılan bir niteliktir." 2. maddede "üniter" kelimesi geçmiyor. Devletin bütünlüğü 3. maddede "ülkesi ve milletiyle bölünmez bir bütün" olarak ifade ediliyor.
2. "4. madde yalnızca 2. maddeyi korur." 1. maddedeki devlet şekli hükmü, 2. maddedeki nitelikler ve 3. maddenin tamamı korunuyor.
3. "Yürütme yetkisi devredilemez." Anayasa "devredilemez" ifadesini yasama yetkisi için kullanıyor.
4. "Egemenlik TBMM'ye aittir." Egemenlik millete aittir; TBMM yasama yetkisini millet adına kullanır.
5. "Resmî dil 2. maddededir." Dil, bayrak, marş ve başkent 3. maddededir.
6. "Cumhuriyetin nitelikleri değiştirilebilir ama teklif edilemez." Hem değiştirilemez hem değiştirilmesi teklif edilemez.

Örnek sorular

1. Aşağıdakilerden hangisi Anayasa'nın 2. maddesinde sayılan Cumhuriyetin niteliklerinden biri değildir? A) Laik B) Sosyal C) Demokratik D) Hukuk devleti E) Üniter

Cevap: E.

2. Anayasa'ya göre "devredilemez" olduğu açıkça belirtilen yetki hangisidir?

Cevap: Yasama yetkisi (md. 7).

3. Türkiye'nin resmî dilinin Türkçe olduğu Anayasa'nın hangi maddesinde düzenlenmiştir?

Cevap: 3. madde.

4. Anayasa'ya göre yargı yetkisi kimler tarafından kullanılır?

Cevap: Türk Milleti adına bağımsız ve tarafsız mahkemelerce.

5. Egemenliğin kullanılmasıyla ilgili Anayasa'daki yasak nedir?

Cevap: Egemenliğin kullanılması hiçbir kişiye, zümreye veya sınıfa bırakılamaz.

Bu konuyu nasıl çalışmalısınız?

İlk dokuz maddeyi tek bir sayfaya yazın ve her maddenin anahtar kelimesini işaretleyin: Cumhuriyet, nitelikler, bütünlük, değiştirilemez, amaçlar, egemenlik, yasama (devredilemez), yürütme (yetki ve görev), yargı (bağımsız ve tarafsız). Bu sayfayı kısa aralıklarla tekrar etmek, Vatandaşlık'taki en temel soruları güvenceye alır.

Zaten Akademi'de bu konudaki yanlışlarınız hata defterine düşer. Değiştirilemez maddelerin değişiklik süreciyle ilişkisi için Anayasa değişikliği nasıl yapılır, yürütme yetkisi için Cumhurbaşkanının Görev ve Yetkileri, diğer konular için Kilit Konular.