1739 Millî Eğitim Temel Kanunu: 14 Temel İlke (AGS Kilit Konu)

1739 sayılı Millî Eğitim Temel Kanunu, Türk eğitim sisteminin amaçlarını, ilkelerini ve genel yapısını belirleyen çerçeve kanun. 1973'te yürürlüğe girdi ve birçok kez değiştirildi. Kanunun ikinci bölümü, 4. ile 17. maddeler arasında 14 temel ilke sayıyor. AGS Mevzuat testinin dört metninden biri bu kanun ve temel ilkeler, kanunun en çok soru üretilen kısmı.

AGS'de nasıl soruluyor?

ÖSYM'nin AGS kılavuzuna göre Mevzuat testi Anayasa ve İnsan Hakları Hukuku, 1739, 222 ve 7528 sayılı kanunlardan oluşuyor. Temel ilkeler genellikle iki şekilde karşınıza çıkıyor: bir ilkenin tanımı verilip adı soruluyor, ya da bir okul uygulaması anlatılıp hangi ilkeyle ilgili olduğu soruluyor. İkinci tür sorularda ilkelerin adını bilmek yetmiyor; maddenin içeriğindeki anahtar kelimeyi tanımak gerekiyor.

14 temel ilke ve anahtar kelimeleri

Birbirine en çok karışan ilkeler

Genellik ve eşitlik (md. 4) ile fırsat ve imkân eşitliği (md. 8). İkisi de "eşitlik" kelimesini taşıyor. Ayırt etmenin yolu: md. 4 erişim ile ilgili (eğitim kurumları herkese açık, imtiyaz yok), md. 8 ise destek ile ilgili (maddi imkânı olmayan başarılı öğrenciye burs ve yatılılık, özel eğitime muhtaç çocuklar için özel tedbir). Soruda "burs", "parasız yatılılık" ya da "kadın-erkek herkese" geçiyorsa cevap md. 8.

Yöneltme (md. 6) ile ferdin ve toplumun ihtiyaçları (md. 5). İkisi de bireyin kabiliyetinden söz ediyor. Md. 5 eğitim hizmetinin nasıl düzenleneceğini söylüyor; md. 6 ise öğrencinin programlara ve okullara yönlendirilmesini. Soruda rehberlik, hazırlık sınıfı veya objektif ölçme geçiyorsa cevap yöneltme.

Süreklilik (md. 9) ile her yerde eğitim (md. 17). İlki zaman boyutu (hayat boyu, yetişkin eğitimi), ikincisi mekân boyutu (ev, çevre, işyeri).

Demokrasi eğitimi (md. 11) ile laiklik (md. 12). Okulda "siyasi ve ideolojik telkin yasağı" md. 11'de; laiklik maddesi ise din kültürü ve ahlak öğretiminin zorunlu dersler arasında yer aldığını söylüyor.

Bilimsellik (md. 13) ile planlılık (md. 14). Bilimsellik programların ve yöntemlerin bilimsel temelde sürekli geliştirilmesi; planlılık ise eğitimin kalkınma hedefleri ve istihdamla uyumlu planlanması. "İnsangücü" ve "istihdam" kelimeleri planlılığa işaret eder.

Sık yapılan hatalar ve karıştırılanlar

1. "Genellik ve eşitlikte cinsiyet geçmez." Geçer; madde dil, ırk, cinsiyet, engellilik ve din ayrımını sayıyor. "Engellilik" ifadesi 2014'te 6518 sayılı Kanun'la eklendi; eski kaynaklarda bulunmayabilir.
2. "Eğitim hakkı tüm eğitim kademelerini kapsar." Madde, ilköğretimi her vatandaşın hakkı olarak tanımlıyor; sonraki kademelerden ise vatandaşlar ilgi, istidat ve kabiliyetleri ölçüsünde yararlanıyor.
3. "Karma eğitim istisnasızdır." Değil; eğitimin türüne, imkân ve zorunluluklara göre bazı okullar yalnızca kız veya yalnızca erkek öğrencilere ayrılabiliyor.
4. "Okul-aile birlikleri velilerden bağış isteyebilir." Bağış kabul edebilir, ama madde açıkça "öğrenci velileri hiçbir surette bağış yapmaya zorlanamaz" diyor.
5. İlke sayısını 13 saymak. 16. madde başlığı 2009'da "eğitim kampüsleri ve okul ile ailenin işbirliği" olarak değişti; bu, ayrı bir ilke olarak sayılmaya devam ediyor ve toplam 14.

Örnek sorular

1. "Maddi imkânlardan yoksun başarılı öğrencilerin en yüksek eğitim kademelerine kadar öğrenim görmelerini sağlamak amacıyla parasız yatılılık, burs, kredi ve başka yollarla gerekli yardımlar yapılır." hükmü hangi ilkeyle ilgilidir? A) Genellik ve eşitlik B) Eğitim hakkı C) Fırsat ve imkân eşitliği D) Süreklilik E) Planlılık

Cevap: C. Madde 8.

2. Bir ortaokulda öğrencilerin ilgi ve yetenekleri rehberlik servisinin yaptığı ölçmelerle belirlenip uygun lise türlerine yönlendirilmesi hangi ilkenin uygulamasıdır?

Cevap: Yöneltme (md. 6).

3. Bir belediyenin yetişkinlere yönelik açtığı meslek kursları en çok hangi ilkeyle ilişkilidir?

Cevap: Süreklilik (md. 9). Kursların işyerinde verilmesi vurgulansaydı her yerde eğitim de düşünülebilirdi.

Bu konuyu nasıl çalışmalısınız?

Önce ilkeleri madde sırasıyla değil, yukarıdaki çiftler hâlinde öğrenin; sınavda en çok bu çiftler birbirine karışıyor. Sonra her ilke için tek bir anahtar kelime seçin ve bir kartın ön yüzüne kelimeyi, arka yüzüne ilkenin adını yazın. Kanunun 2. maddesindeki genel amaçlar ve 18. maddedeki örgün-yaygın eğitim ayrımı da aynı kanundan sık sorulan diğer iki konu.

Zaten Akademi'de AGS hazırlığı yayında; Mevzuat sorularında yaptığınız yanlışlar hata defterinize düşer, tekrar ederken yalnızca karıştırdığınız ilkelere dönersiniz. Aynı testin diğer metni için 7528 sayılı Öğretmenlik Mesleği Kanunu, sınavın yapısı için AGS soru dağılımı, tüm AGS içerikleri için AGS sayfamız.