Mudanya Ateşkes Antlaşması (KPSS Tarih Kilit Konu)

Mudanya Ateşkes Antlaşması, Büyük Taarruz'un ardından 11 Ekim 1922'de imzalanan ve Kurtuluş Savaşı'nı askerî olarak sona erdiren ateşkestir. Bu antlaşmayla Doğu Trakya savaşılmadan Türk yönetimine geçti ve Lozan Barış Konferansı'nın yolu açıldı. KPSS'de tarafları, Doğu Trakya hükümleri ve Mondros'la karıştırılması sık sorulur.

Mudanya'ya giden süreç

Büyük Taarruz'dan sonra İtilaf devletleri 4 Eylül 1922'de ilk ateşkes teklifini TBMM hükümetinin İstanbul temsilcisine yaptı. Mustafa Kemal Paşa, Anadolu kurtarıldığı için ateşkesin ancak Trakya için konuşulabileceğini bildirdi ve ordunun ilerleyişini durdurmadı. İtilaf devletleri 23 Eylül'de, tarafsız bölgeye asker gönderilmemesi şartıyla Edirne dahil Doğu Trakya'nın Türklere teslimini öngören bir nota verdi. Bu süreçte İngiltere, Boğazlar'daki gerginlik yüzünden zor duruma düştü; Fransa ve İtalya ise ona destek vermedi.

29 Eylül 1922 tarihli notayla görüşmelerin 3 Ekim'de Mudanya'da başlaması kararlaştırıldı.

Taraflar

Görüşmeler 5 Ekim'de kesildi. Mustafa Kemal Paşa 6 Ekim'de ordulara Boğazlar yönünde hareket serbestliği verince İngiltere geri adım attı. 9 Ekim'de yeniden başlayan görüşmeler, antlaşmanın 11 Ekim 1922 sabahı imzalanmasıyla sonuçlandı.

Mudanya'nın hükümleri

1. Antlaşma üç gün içinde yürürlüğe girecek ve Türk-Yunan çatışması sona erecek.
2. Yunan kuvvetleri, Akdeniz'den Bulgaristan sınırına kadar Meriç'in sol (batı) kıyısına çekilecek.
3. Barış yapılana kadar Karaağaç dahil Meriç'in sağ kıyısı müttefiklerce işgal edilecek.
4. Doğu Trakya'daki Yunan tahliyesi on beş günde tamamlanacak.
5. Yunan sivil memurları çekilecek ve yönetim, Türk tarafına teslim edilmek üzere müttefiklere devredilecek; devir en geç otuz günde bitecek.
6. TBMM hükümeti, düzeni sağlamak için subayları dahil en fazla 8.000 kişilik bir jandarma kuvveti bulundurabilecek.
7. TBMM orduları Boğazlar'ın yaklaşık 15 km doğusundaki hatta duracak ve barış konferansı sırasında ileri geçmeyecek.
8. Müttefik birlikleri bulundukları yerlerde kalacak.

Mudanya'nın önemi

• Kurtuluş Savaşı'nın askerî safhası sona erdi.
• Boğazlar yönündeki gerginlik çatışmaya dönüşmeden çözüldü; İngiltere'nin müttefiklerinden destek alamaması, İtilaf cephesindeki dağınıklığı açıkça gösterdi.
• Doğu Trakya, Edirne dahil, savaş yapılmadan Türk yönetimine geçti.
• İtilaf devletleri TBMM hükümetini muhatap aldı ve barış görüşmelerine geçildi; bu süreç Lozan Barış Antlaşması ile tamamlandı.

Mudanya'dan Lozan'a

Mudanya'nın ardından Refet Paşa (Bele), Doğu Trakya'yı teslim almak üzere TBMM hükümeti adına İstanbul'a geçti; şehirde coşkuyla karşılandı. İtilaf devletleri barış konferansına hem Ankara'daki TBMM hükümetini hem İstanbul'daki Osmanlı hükümetini çağırınca iki başlılık tartışması yeniden alevlendi. TBMM bu ikiliği ortadan kaldırmak için 1 Kasım 1922'de saltanatı kaldırdı ve Lozan'a yalnızca İsmet Paşa başkanlığındaki TBMM heyeti gitti. Kısacası Mudanya, hem askerî zaferin diplomatik karşılığı oldu hem de saltanatın kaldırılmasına giden yolu hızlandırdı. Sınavda "Mudanya'nın sonuçları" sorulduğunda bu zincirin ilk halkası olduğunu hatırla.

Sık yapılan hatalar ve karıştırılanlar

1. "Mudanya'yı Yunanistan da imzaladı." Yunan delegeler müzakerelere katılmadı. Harrington, Yunanistan kabul etmese bile anlaşmanın müttefiklerce uygulanacağını söyledi.
2. "Mudanya bir barış antlaşmasıdır." Hayır, ateşkestir. Barış antlaşması Lozan'dır.
3. "Mondros ile Mudanya aynı yerde imzalandı." Mondros 1918'de Limni adasında, Mudanya 1922'de Marmara kıyısındaki Mudanya'da imzalandı.
4. "Karaağaç Mudanya'da Türkiye'ye verildi." Mudanya'ya göre Karaağaç dahil Meriç'in sağ kıyısı barışa kadar müttefik işgalinde kalacaktı. Karaağaç, Lozan'da Yunanistan'dan istenen savaş tazminatı karşılığında Türkiye'ye bırakıldı.
5. "Mudanya ile İstanbul hemen boşaltıldı." Müttefik birlikleri bulundukları yerde kalacaktı; İstanbul'un durumu barış konferansında belirlenecekti.

Örnek sorular

1. Mudanya Ateşkes Antlaşması'yla ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır? A) İsmet Paşa Türk tarafını temsil etmiştir. B) Doğu Trakya savaşılmadan alınmıştır. C) Yunanistan görüşmelere doğrudan katılmıştır. D) TBMM hükümetine 8.000 kişilik jandarma hakkı tanınmıştır. E) Kurtuluş Savaşı'nın askerî safhası sona ermiştir.

Cevap: C. Yunan delegeler Mudanya'ya geldi ama müzakerelere katılmadı.

2. Mudanya'ya göre Yunan kuvvetleri hangi nehrin batısına çekilecekti?

Cevap: Meriç.

3. Doğu Trakya'daki Yunan tahliyesi kaç günde tamamlanacaktı?

Cevap: On beş günde; sivil yönetimin devri ise en geç otuz günde.

Bu konuyu nasıl çalışmalısın?

Mudanya'yı Mondros ile yan yana çalış: ikisi de ateşkestir, ama biri Osmanlı'nın yenilgisini, diğeri Türk zaferini belgeler. Tarih, yer, imzalayan Türk temsilcisi ve en önemli hükmü bir tabloda karşılaştırmak, iki antlaşmayı karıştırmanı önler.

Yanlış yaptığın sorular Zaten Akademi'nin hata defterine düşer; tekrarında sadece karıştırdığın yerlere dönersin. Diğer konular için Kilit Konular sayfasına, KPSS hazırlığı için KPSS sayfamıza göz atabilirsin.