Mondros Ateşkes Antlaşması (KPSS Tarih Kilit Konu)

Mondros Ateşkes Antlaşması, I. Dünya Savaşı'nın sonunda 30 Ekim 1918'de Osmanlı Devleti ile İtilaf devletleri arasında imzalanan ve Osmanlı'nın savaştan çekilmesini sağlayan ateşkestir. Savunma gücünü neredeyse tamamen ortadan kaldıran hükümleri ve işgallere yol açan maddeleriyle Millî Mücadele'nin başlangıç noktası sayılır. KPSS'de en çok 7. ve 24. maddeler ile antlaşmanın sonuçları sorulur.

Mondros'a nasıl gelindi?

1918'de savaş İttifak devletlerinin aleyhine dönmüştü. Bulgaristan 29 Eylül'de ateşkes imzalayıp savaştan çekilince Osmanlı Devleti ile müttefikleri arasındaki kara bağlantısı kesildi; Trakya ve İstanbul saldırıya açık hale geldi. Osmanlı hükümetinin 5 ve 12 Ekim'deki barış teklifleri cevapsız kaldı. Talat Paşa hükümeti güvensizlik oyuyla düştü ve 14 Ekim'de Ahmed İzzet Paşa yeni hükümeti kurdu.

İngiltere ateşkes teklifini 23 Ekim'de kabul etti. Sultan Vahdeddin heyetin başına Damad Ferid Paşa'yı göndermek istese de hükümet buna karşı çıktı ve Bahriye Nazırı Rauf Bey (Orbay) heyet başkanı oldu. Heyet, Limni adasının Mondros Limanı'ndaki Agamemnon zırhlısında dört gün süren görüşmelerden sonra 30 Ekim 1918'de Amiral Calthorpe'un dikte ettirdiği metni imzaladı.

Mondros'un önemli hükümleri

7. ve 24. maddeler

• 7. madde: İtilaf devletleri, güvenliklerini tehdit eden bir durum ortaya çıkarsa ülkenin herhangi bir stratejik noktasını işgal edebilecekti.
• 24. madde: Erzurum, Van, Harput, Diyarbakır, Sivas ve Bitlis'ten oluşan altı vilayette karışıklık çıkması halinde İtilaf kuvvetleri buraları işgal edebilecekti. İngilizce metinde bu vilayetler "Ermeni vilayetleri" diye anıldı.

Bu iki madde doğrudan sınır düzenlemesi değildi, ama ateşkesten yalnızca birkaç gün sonra İngilizlerin 7. maddeye dayanarak işgallere başlaması kaygıların yersiz olmadığını gösterdi.

Mondros'un sonuçları

• İttihat ve Terakki Fırkası 1 Kasım 1918'de olağanüstü kongresinde kendini feshetti; Enver, Cemal ve Talat paşalar ülkeyi gizlice terk etti.
• Saray ve Ahmed İzzet Paşa hükümeti ateşkesi olumlu bir adım olarak görürken Osmanlı Meclisi şartları çok ağır buldu.
• 7. ve 24. maddelere dayanan işgaller, Anadolu'da direniş ve teşkilatlanmanın başlamasına yol açtı.

Kısa kronoloji

Bu tabloyu ezberlemek yerine nedenselliğe bak: Bulgaristan'ın çekilmesi ateşkesi zorunlu kıldı, ateşkesin 7. maddesi işgalleri meşrulaştırdı, işgaller de Kuva-yı Milliye ve Müdafaa-i Hukuk cemiyetleri gibi yerel direniş örgütlerinin doğmasına yol açtı. Soru kökünde "neden-sonuç" ilişkisi istendiğinde bu zinciri hatırlamak işini kolaylaştırır.

Sık yapılan hatalar ve karıştırılanlar

1. "Mondros bir barış antlaşmasıdır." Hayır, ateşkestir. I. Dünya Savaşı'nı Osmanlı açısından bitiren barış antlaşması Sevr'dir (10 Ağustos 1920); Millî Mücadele sonunda ise Lozan imzalanmıştır.
2. "Heyet başkanı Damad Ferid Paşa'ydı." Padişah onu istemişti ama hükümet itiraz etti; heyete Rauf Bey başkanlık etti.
3. "Mondros, Mudanya'da imzalandı." Mondros Ege'deki Limni adasındadır. Mudanya, Kurtuluş Savaşı'nı bitiren 1922 ateşkesinin imzalandığı yerdir.
4. "7. madde altı vilayetle ilgilidir." Altı vilayet 24. maddededir. 7. madde ülkenin herhangi bir stratejik noktasıyla ilgilidir.
5. "Mondros'ta yeni sınırlar çizildi." Sınırla ilgili tek madde, İran ve Kafkasya'daki kuvvetlerin savaş öncesi sınırlara çekilmesidir.

Örnek sorular

1. Mondros Ateşkes Antlaşması'nın hangi maddesi, Doğu Anadolu'daki altı vilayetin işgaline zemin hazırlamıştır? A) 5. madde B) 7. madde C) 10. madde D) 16. madde E) 24. madde

Cevap: E. 24. madde, Erzurum, Van, Harput, Diyarbakır, Sivas ve Bitlis'te karışıklık çıkması halinde İtilaf devletlerine işgal hakkı tanıyordu.

2. Aşağıdakilerden hangisi Mondros Ateşkes Antlaşması'nın hükümlerinden biri değildir? A) Boğazların açılması B) Ordunun terhisi C) Savaş gemilerinin teslimi D) Kapitülasyonların kaldırılması E) Haberleşmenin denetime alınması

Cevap: D. Kapitülasyonlar Mondros'ta değil, Lozan Barış Antlaşması'yla kaldırıldı.

3. Mondros'ta Osmanlı heyetine kim başkanlık etmiştir?

Cevap: Bahriye Nazırı Rauf Bey (Orbay).

Bu konuyu nasıl çalışmalısın?

Mondros'u tek başına değil, Millî Mücadele'nin antlaşma zinciri içinde çalış: Mondros (ateşkes, 1918), Sevr (barış, 1920, uygulanamadı), Mudanya (ateşkes, 1922) ve Lozan (barış, 1923). Bu dördünü tarih, yer ve en önemli hükümle tek bir tabloda karşılaştırmak, sınavdaki "hangisi hangisinde" sorularının çoğunu çözer.

Bu konudan çözdüğün sorularda yanlış yaptıkların Zaten Akademi'nin hata defterine düşer; tekrarında yalnızca karıştırdığın maddelere dönersin. Diğer konular için Kilit Konular sayfasına, KPSS hazırlığı için KPSS sayfamıza bakabilirsin.