Bütçe ve Sayıştay (KPSS Vatandaşlık Kilit Konu, md. 160-161)

Anayasa'nın 161. maddesi, devletin bir yıllık harcama planı olan bütçenin nasıl hazırlanıp kabul edileceğini; 160. maddesi ise bu harcamaları TBMM adına denetleyen Sayıştay'ı düzenliyor. 2017 değişikliğiyle bütçe süreci yeniden yazıldı: bütçe teklifini artık cumhurbaşkanı sunuyor ve bütçenin kabul edilememesi hâlinde ne olacağı ayrıntılı biçimde belirlendi. KPSS'de bu iki maddeden en çok süreler soruluyor.

KPSS'de nasıl soruluyor?

Bu konudaki sorular büyük ölçüde sürelere dayanıyor: 75 gün, 55 gün, 15 gün, altı ay. Ayrıca milletvekillerinin bütçe görüşmelerinde gider artırıcı öneride bulunamaması ve bütçe kabul edilemezse ne olacağı sık soruluyor.

Bütçe süreci (md. 161)

Bütçe görüşmelerinde kurallar

• Bütçe kanununa, bütçeyle ilgili hükümler dışında hiçbir hüküm konulamaz.
• TBMM üyeleri Genel Kurul'da düşüncelerini açıklayabilir, ama gider artırıcı veya gelir azaltıcı önerilerde bulunamaz.
• Merkezî yönetim bütçesiyle verilen ödenek, harcanabilecek tutarın sınırını gösterir; bu tutarın cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle aşılabileceğine dair bütçe kanununa hüküm konulamaz.
• Yeni mali yük getiren tekliflerde, giderleri karşılayacak mali kaynak gösterilmesi zorunlu.

Kesinhesap

Bütçe, yılın başında yapılan plan; kesinhesap ise yıl sonunda gerçekleşen harcamaların hesabı.

• Merkezî yönetim kesinhesap kanunu teklifi, ilgili mali yılın sonundan itibaren en geç altı ay içinde Cumhurbaşkanı tarafından TBMM'ye sunulur.
• Sayıştay, genel uygunluk bildirimini kesinhesap teklifinin verilmesinden itibaren en geç 75 gün içinde Meclis'e sunar.

Sayıştay (md. 160)

Sayıştay, Anayasa Mahkemesi'nin siyasi partilerin mali denetimini yaparken yardım aldığı kurum olarak da 69. maddede anılıyor.

Kısacası bütçe döngüsü, plan (bütçe), uygulama ve denetim (Sayıştay, kesinhesap) aşamalarından oluşuyor ve her aşamanın Anayasa'da belirlenmiş bir süresi var.

Sık yapılan hatalar ve karıştırılanlar

1. "Bütçe teklifini Maliye Bakanı sunar." Anayasa'ya göre bütçe kanun teklifini Cumhurbaşkanı sunar.
2. "Bütçe 60 gün önce sunulur." Süre en az 75 gün.
3. "Bütçe kabul edilmezse seçim yenilenir." Böyle bir kural yok; önce geçici bütçe, o da yoksa önceki yılın bütçesi uygulanır.
4. "Milletvekilleri bütçeye yeni gider ekleyebilir." Gider artırıcı veya gelir azaltıcı önerilerde bulunamazlar.
5. "Sayıştay kararlarına karşı idari yargıya gidilebilir." Gidilemez; yalnızca 15 gün içinde bir kez karar düzeltme istenebilir.
6. "Sayıştay ile Danıştay çelişirse Sayıştay kararı esastır." Vergi ve benzeri mali yükümlülüklerde Danıştay kararları esas alınır.

Örnek sorular

1. Anayasa'ya göre bütçe kanun teklifi TBMM'ye mali yılbaşından en az kaç gün önce sunulur? A) 45 B) 55 C) 60 D) 75 E) 90

Cevap: D.

2. Bütçe ve geçici bütçe kanunu çıkarılamazsa ne olur?

Cevap: Yeni bütçe kabul edilinceye kadar önceki yılın bütçesi yeniden değerleme oranına göre artırılarak uygulanır.

3. Sayıştay'ın kesin hükümlerine karşı hangi yola başvurulabilir?

Cevap: Yazılı bildirimden itibaren 15 gün içinde bir kez karar düzeltilmesi istenebilir.

4. Kesinhesap kanunu teklifi hangi süre içinde TBMM'ye sunulur?

Cevap: İlgili mali yılın sonundan itibaren en geç altı ay içinde.

5. Bütçe Komisyonu teklifi kaç gün içinde kabul edip Genel Kurul'a gönderir?

Cevap: 55 gün.

Bu konuyu nasıl çalışmalısınız?

Süreleri bir takvim üzerinde çalışın: mali yılbaşından 75 gün önce teklif, ardından 55 gün komisyon, kalan sürede Genel Kurul. Kesinhesap için yıl sonundan altı ay, Sayıştay bildirimi için 75 gün. Sayıştay kararına itiraz için 15 gün. Bu sayılar birbirine yakın olduğu için tek bir kartta toplayıp düzenli tekrar etmek en etkili yöntem.

Zaten Akademi'de Vatandaşlık sorularında karıştırdığınız süreler hata defterinize düşer. Bütçeyi kabul eden organın diğer yetkileri için TBMM'nin Görev ve Yetkileri, bütçeyi sunan makam için Cumhurbaşkanının Görev ve Yetkileri, diğer konular için Kilit Konular.